Mecca Agreement :అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో సైనిక కూటములు కొత్తేమీ కాదు. కానీ ముస్లిం ప్రపంచంలోని కీలక దేశాల మధ్య కుదిరే ఏ సైనిక ఒప్పందమైనా సహజంగానే ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షిస్తుంది. ఆగస్టు 7న సౌదీ అరేబియా–పాకిస్తాన్ మధ్య కుదిరిన మక్కా ఒప్పందం కూడా ఇప్పుడు ఇదే చర్చకు కారణమైంది. సౌదీ అరేబియా, పాకిస్తాన్ల మధ్య పరస్పర రక్షణకు సంబంధించిన అవగాహన కొత్త వ్యూహాత్మక సమీకరణాలకు దారితీస్తుందా? టర్కీ, ఈజిప్ట్ వంటి దేశాల భాగస్వామ్యం పెరిగితే ఇది ఒక ఇస్లామిక్ సైనిక కూటమిగా రూపుదిద్దుకుంటుందా? లేక ప్రకటనలకే పరిమితమయ్యే మరో దౌత్య ప్రయత్నంగా మిగిలిపోతుందా?
ఒక దేశంపై జరిగే సాయుధ దాడిని రెండు దేశాలపై జరిగిన దాడిగా పరిగణించే సూత్రం ఈ ఒప్పందంలో కీలక అంశంగా కనిపిస్తోంది. కాగితంపై చూస్తే ఇది అత్యంత బలమైన భద్రతా హామీలా అనిపిస్తుంది. కానీ అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో అసలు పరీక్ష కాగితంపై కాదు.. యుద్ధభూమిలో ఉంటుంది. ఒక మిత్రదేశం కోసం మరో దేశం నిజంగా తన సైన్యాన్ని రంగంలోకి దింపుతుందా? ఆ నిర్ణయం తీసుకునే సమయంలో తమ దేశ ప్రయోజనాలు, ప్రజాభిప్రాయం, ఆర్థిక పరిస్థితులు, అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్లను పక్కన పెట్టగలవా? అన్నదే అసలు ప్రశ్న.
‘ఇస్లామిక్ నాటో’ అనడం అంత సులభమేనా?
సౌదీ అరేబియా, పాకిస్తాన్ మధ్య సైనిక సహకారం పెరగడం వ్యూహాత్మకంగా ప్రాధాన్యమైన పరిణామమే. టర్కీ, ఈజిప్ట్ వంటి దేశాలు కూడా భవిష్యత్తులో దగ్గరవుతే ఈ కూటమి పరిధి మరింత పెరగవచ్చు. అయితే దాన్ని వెంటనే ‘ఇస్లామిక్ నాటో’గా పిలవడం మాత్రం తొందరపాటు.
నాటోకు దశాబ్దాల చరిత్ర ఉంది. దాని వెనుక స్పష్టమైన కమాండ్ వ్యవస్థ, సంయుక్త రక్షణ నిర్మాణం, సైనిక సమన్వయం, భారీ వనరులు, సభ్యదేశాల మధ్య దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక సహకారం ఉన్నాయి. మక్కా ఒప్పందం కూడా అదే స్థాయికి చేరాలంటే కేవలం పరస్పర రక్షణ ప్రకటన సరిపోదు. సంయుక్త సైనిక ప్రణాళికలు, కమాండ్ నిర్మాణం, ఇంటెలిజెన్స్ భాగస్వామ్యం, ఆయుధ సహకారం, ఉమ్మడి విన్యాసాలు, ఆర్థిక బాధ్యతలు వంటి అనేక అంశాల్లో స్పష్టత రావాలి.
హౌతీల నుంచి ఇరాన్ వరకు.. పరీక్షలు ఎన్నో
ఇక్కడే ఈ ఒప్పందానికి అసలు సవాలు ఎదురవుతుంది. సౌదీ అరేబియాపై హౌతీల దాడి జరిగితే పాకిస్తాన్, టర్కీ సైనికంగా స్పందిస్తాయా? స్పందిస్తే ఏ స్థాయిలో స్పందిస్తాయి? కేవలం దౌత్య మద్దతా? ఆయుధ సహాయమా? లేక నేరుగా సైనిక చర్యా?
అదే ప్రశ్న ఇరాన్ విషయంలో మరింత సంక్లిష్టంగా మారుతుంది. ఒకవైపు సౌదీ అరేబియాతో పాకిస్తాన్కు రక్షణ సంబంధాలు ఉన్నాయి. మరోవైపు ఇరాన్తో పాకిస్తాన్కు భౌగోళిక, దౌత్య సంబంధాలు ఉన్నాయి. అలాంటి పరిస్థితిలో సౌదీ ప్రయోజనాల కోసం ఇరాన్తో నేరుగా యుద్ధానికి పాకిస్తాన్ దిగుతుందా? ఇది ఊహించడానికి కూడా అత్యంత క్లిష్టమైన పరిణామం.
టర్కీ విషయంలోనూ ఇదే ప్రశ్న. టర్కీకి తన సొంత ప్రాంతీయ వ్యూహం ఉంది. నాటో సభ్యదేశంగా ఉన్న టర్కీ, మధ్యప్రాచ్యంలో తన ప్రయోజనాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా మరో దేశం కోసం యుద్ధంలోకి దిగుతుందా? అన్నది సందేహమే.
ఒప్పందం అంటే వెంటనే యుద్ధం కాదు
ఇక్కడ ఒక విషయాన్ని స్పష్టంగా చూడాలి. పరస్పర రక్షణ ఒప్పందం కుదిరిందంటే ప్రతి దాడికి తప్పనిసరిగా పూర్తి స్థాయి యుద్ధంతోనే సమాధానం ఇవ్వాలనే అర్థం కాదు. అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల్లో దాడి జరిగిన సందర్భంలో స్పందన స్థాయి, విధానం, రాజకీయ నిర్ణయం వంటి అంశాలకు దేశాలకు కొంత వ్యూహాత్మక స్వేచ్ఛ ఉంటుంది.
అందువల్ల ‘సౌదీపై దాడి జరిగితే పాకిస్తాన్, టర్కీ వెంటనే యుద్ధానికి దిగాలి’ అనే సరళమైన అర్థం తీసుకోవడం సరైంది కాదు. అసలు పరీక్ష సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే ఉంటుంది.
పాకిస్తాన్కు ఇది రెండు వైపుల కత్తి
పాకిస్తాన్కు సౌదీ అరేబియాతో ఉన్న సంబంధాలు చారిత్రకమైనవి. ఆర్థిక, రక్షణ, మతపరమైన సంబంధాలు రెండు దేశాలను దగ్గర చేశాయి. అయితే పాకిస్తాన్కు ఇరాన్ కూడా పొరుగుదేశమే. సరిహద్దు భద్రత నుంచి ప్రాంతీయ రాజకీయాల వరకు ఇరాన్తో సంబంధాలు పాకిస్తాన్కు అత్యంత కీలకం.
అందువల్ల సౌదీ–ఇరాన్ ఘర్షణ తీవ్రమైతే పాకిస్తాన్ ఎవరికి ఎంతవరకు మద్దతు ఇస్తుంది? అన్నది ఇస్లామాబాద్కు అత్యంత సున్నితమైన నిర్ణయం. సౌదీతో ఉన్న రక్షణ భాగస్వామ్యం ఒక వైపు.. ఇరాన్తో ఉన్న భౌగోళిక వాస్తవం మరోవైపు. ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత సాధించడం పాకిస్తాన్కు పెద్ద దౌత్య పరీక్ష.
ఇరాన్ హెచ్చరికను కూడా తేలిగ్గా తీసుకోలేం
ఈ కూటమి ఏర్పాటుపై ఇరాన్ నుంచి తీవ్ర స్పందన రావడం సహజమే. ఎందుకంటే గల్ఫ్ ప్రాంతంలో సౌదీ అరేబియా, ఇరాన్ మధ్య వ్యూహాత్మక పోటీ ఇప్పటికీ పూర్తిగా ముగియలేదు. కొత్త సైనిక సమీకరణం తమ భద్రతకు ముప్పుగా మారుతుందని టెహ్రాన్ భావిస్తే, దానికి ప్రతిగా తన మిత్రబలగాలు, ప్రాంతీయ భాగస్వామ్యాలను మరింత చురుకుగా ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఉంది.
అంటే ఒక రక్షణ ఒప్పందం ప్రాంతీయ స్థిరత్వాన్ని పెంచాల్సింది పోయి.. కొత్త ఆయుధ పోటీకి, కొత్త కూటముల ఏర్పాటుకు దారితీసే ప్రమాదం కూడా ఉంది.
మరి ఇది ‘ఆరంభ శూరత్వమేనా?’
ప్రస్తుతం ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పడం తొందరపాటు. మక్కా ఒప్పందాన్ని పూర్తిగా ఖాళీ ప్రకటనగా కొట్టిపారేయడం కూడా సరికాదు. అదే సమయంలో దాన్ని వెంటనే ‘ఇస్లామిక్ నాటో’గా ప్రకటించడం కూడా అతిశయోక్తే.
ఈ ఒప్పందం విజయాన్ని నిర్ణయించేది ప్రకటనలు కాదు.. ఆచరణ.
సంయుక్త సైనిక విన్యాసాలు జరుగుతాయా? శాశ్వత రక్షణ వ్యవస్థ ఏర్పడుతుందా? టర్కీ, ఈజిప్ట్ వంటి దేశాలు అధికారికంగా చేరతాయా? సంక్షోభ సమయంలో సభ్యదేశాలు నిజంగా పరస్పరం సైనిక సహాయం అందిస్తాయా? అన్న ప్రశ్నలకు రాబోయే రోజుల్లో సమాధానాలు లభించాలి.
అంతవరకు మక్కా ఒప్పందాన్ని ‘ఇస్లామిక్ నాటో’గా ముద్ర వేయడం కూడా.. ‘ఆరంభ శూరత్వం’గా కొట్టిపారేయడం కూడా తొందరపాటే.
అసలు బలం ఒప్పంద పత్రంలో ఉండదు.
సంక్షోభ సమయంలో దాన్ని అమలు చేసే రాజకీయ సంకల్పంలో ఉంటుంది.
అందుకే ఇప్పుడు ప్రపంచం ఎదురుచూస్తున్న ప్రశ్న ఒక్కటే..
మక్కా ఒప్పందం కాగితంపై కూటమిగా మిగిలిపోతుందా?
లేక మధ్యప్రాచ్య రాజకీయాలను మార్చే కొత్త సైనిక శక్తిగా ఎదుగుతుందా?
మక్కా ఒప్పందం ఇస్లామిక్ నాటోనా లేక ఆరంభ శూరత్వమేనా?
