చరిత్రలో పాత బంధాలు.. ఆధునిక కాలంలో అంతర్యుద్ధాలు
Yemen vs Houthis : యెమెన్.. ప్రస్తుతం ప్రపంచ రాజకీయాల్లో తరచూ వినిపిస్తున్న పేరు. ఎర్ర సముద్రంలో నౌకలపై దాడులు, ఇజ్రాయెల్–హమాస్ యుద్ధ ప్రభావం, అమెరికా–బ్రిటన్ సైనిక చర్యలు.. ఇలా పలు పరిణామాలతో యెమెన్పై అంతర్జాతీయ దృష్టి పడింది. ఈ పరిణామాల మధ్య తరచూ వినిపించే మరో పేరు ‘హౌతీలు’. అసలు వీరు ఎవరు? యెమెన్తో వీరి సంబంధం ఏమిటి? యెమెన్లో ఇంతకాలంగా ఘర్షణలు ఎందుకు కొనసాగుతున్నాయి?
నిజానికి హౌతీలు యెమెన్కు చెందిన వారే. యెమెన్లోని ఉత్తర ప్రాంతంలో బలంగా ఉన్న జైదీ షియా సమాజం నుంచి హౌతీ ఉద్యమం ఎదిగింది. అబ్దుల్ మాలిక్ అల్-హౌతీ తదితరుల నాయకత్వంలో ఈ ఉద్యమం క్రమంగా రాజకీయ, సైనిక శక్తిగా మారింది. 2014లో యెమెన్ రాజధాని సనాను హౌతీలు స్వాధీనం చేసుకోవడంతో దేశంలో అంతర్గత పోరాటం మరింత తీవ్రరూపం దాల్చింది.
ఉత్తర–దక్షిణ విభజన.. మూలాలు ఎక్కడ?
యెమెన్ చరిత్రను పరిశీలిస్తే ఉత్తర, దక్షిణ ప్రాంతాల మధ్య రాజకీయ, మత, సామాజిక విభేదాలకు చాలా కాలం నాటి నేపథ్యం కనిపిస్తుంది. ఉత్తర యెమెన్పై ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య ప్రభావం ఉండగా.. దక్షిణ ప్రాంతంలో బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం కొనసాగింది. ముఖ్యంగా ఏడెన్ ప్రాంతం బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి వ్యూహాత్మక కేంద్రంగా మారింది.
తర్వాత ఉత్తర యెమెన్, దక్షిణ యెమెన్ వేర్వేరు రాజకీయ వ్యవస్థలుగా కొనసాగాయి. 1990లో రెండు ప్రాంతాలు ఏకమై ప్రస్తుత రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యెమెన్ ఏర్పడింది. అయితే ఏకీకరణతో విభేదాలు పూర్తిగా సమసిపోలేదు. రాజకీయ ఆధిపత్యం, ప్రాంతీయ ప్రయోజనాలు, ఆర్థిక అసమానతలు, మతపరమైన భేదాలు కాలక్రమంలో ఘర్షణలకు దారితీశాయి.
మతం ఒక్కటే కారణమా?
యెమెన్ ఘర్షణను కేవలం **‘షియా–సున్నీ యుద్ధం’**గా చూడటం పూర్తి చిత్రాన్ని ఇవ్వదు. మతపరమైన విభేదాలతో పాటు అధికార పోరు, ప్రాంతీయ రాజకీయాలు, ఆర్థిక సమస్యలు, గిరిజన వ్యవస్థలు, విదేశీ జోక్యం వంటి అనేక అంశాలు ఇందులో ముడిపడి ఉన్నాయి.
ఉత్తర ప్రాంతాల్లో జైదీ షియా సమాజం ప్రభావం ఎక్కువగా ఉండగా.. దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో సున్నీ జనాభా అధికంగా ఉంది. అయితే యెమెన్లోని రాజకీయ సంక్షోభం మతపరమైన విభజనను దాటి ఒక సంక్లిష్టమైన అధికార పోరుగా పరిణమించింది.
హౌతీలకు ఇరాన్ మద్దతు.. మరో కోణం
యెమెన్ అంతర్యుద్ధానికి మరో ముఖ్యమైన అంతర్జాతీయ కోణం ఉంది. హౌతీలకు ఇరాన్ నుంచి రాజకీయ, సైనిక సహకారం అందుతోందని అమెరికా, సౌదీ అరేబియా తదితర దేశాలు చాలాకాలంగా ఆరోపిస్తున్నాయి. మరోవైపు సౌదీ అరేబియా నేతృత్వంలోని కూటమి యెమెన్లో హౌతీలకు వ్యతిరేకంగా సైనిక చర్యలు చేపట్టింది.
దీంతో యెమెన్లోని అంతర్గత ఘర్షణ క్రమంగా ప్రాంతీయ శక్తుల పోరాటానికి వేదికగా మారింది. సౌదీ అరేబియా, ఇరాన్ మధ్య ఉన్న భౌగోళిక-రాజకీయ పోటీ కూడా ఈ సంక్షోభాన్ని మరింత సంక్లిష్టం చేసింది.
ఎర్ర సముద్రంలో హౌతీల దాడులు ఎందుకు?
ఇటీవలి కాలంలో హౌతీలు అంతర్జాతీయంగా మరింత చర్చకు రావడానికి ప్రధాన కారణం ఎర్ర సముద్రంలో వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు. గాజా యుద్ధం నేపథ్యంలో పాలస్తీనియన్లకు మద్దతుగా ఈ చర్యలు చేపడుతున్నామని హౌతీలు ప్రకటించారు.
ఎర్ర సముద్రం ప్రపంచ వాణిజ్యానికి అత్యంత కీలకమైన మార్గం. సూయజ్ కాలువకు వెళ్లే ప్రధాన సముద్ర మార్గం కావడంతో ఇక్కడ ఏర్పడే అంతరాయం ప్రపంచ సరఫరా వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. అందుకే యెమెన్లోని ఒక అంతర్గత రాజకీయ-సైనిక ఉద్యమం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపైనా ప్రభావం చూపుతోంది.
భారత్తో యెమెన్కు పాత బంధం
యెమెన్కు భారతదేశంతో ఉన్న సంబంధాలు మాత్రం నేటివి కావు. అరేబియా ద్వీపకల్పం, భారత ఉపఖండం మధ్య సముద్ర వాణిజ్యం వేల సంవత్సరాలుగా కొనసాగింది. సుగంధ ద్రవ్యాలు, వస్త్రాలు, ఇతర వస్తువుల వాణిజ్యంలో అరేబియా ప్రాంతానికి భారత్తో చారిత్రక సంబంధాలు ఉన్నాయి.
భారత్కు, యెమెన్కు మధ్య సముద్ర మార్గంలో ఉన్న సోకోత్రా (Socotra) ద్వీపం కూడా చారిత్రకంగా కీలకమైన భౌగోళిక స్థానం. అరేబియా సముద్రం, ఆఫ్రికా తీర ప్రాంతాలకు సమీపంగా ఉండటంతో ఈ ద్వీపం సముద్ర ప్రయాణాల్లో వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం పొందింది.
చిన్న దేశం కాదు.. వ్యూహాత్మక దేశం
యెమెన్ను కేవలం అంతర్యుద్ధంతో బాధపడుతున్న దేశంగా చూడటం కూడా సరైనది కాదు. అరేబియా ద్వీపకల్పం దక్షిణ అంచున, ఎర్ర సముద్రం ప్రవేశద్వారం సమీపంలో ఉండటం దాని వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యాన్ని పెంచింది.
ఒకవైపు సౌదీ అరేబియా, మరోవైపు ఎర్ర సముద్రం, సమీపంలో ఆఫ్రికా ఖండం.. అంతర్జాతీయ సముద్ర వాణిజ్యానికి కీలకమైన భౌగోళిక స్థానం యెమెన్కు ఉంది. అందుకే అక్కడి పరిణామాలు యెమెన్ సరిహద్దులను దాటి ప్రపంచ దేశాల దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్నాయి.
అసలు యెమెన్ సమస్య ఎవరి మధ్య యుద్ధం? మతపరమైన విభేదాలా? అధికార పోరా? లేక ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ శక్తుల ప్రయోజనాల ఘర్షణా?
యెమెన్ కథను అర్థం చేసుకోవాలంటే దాని చరిత్రను, ఉత్తర–దక్షిణ విభజనను, హౌతీల ఆవిర్భావాన్ని, సౌదీ అరేబియా–ఇరాన్ పోటీని, ఎర్ర సముద్రం వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యాన్ని కలిపి చూడాల్సిందే.
యెమెనీలు హౌతీలు యుద్ధాలు.. అసలేంటి.. తెలుసుకుందామా? దీనిపై ‘రామ్’ గారి సునిశిత విశ్లేషణను కింది వీడియోగా చూడొచ్చు.
