Gulf of Khambhat : సముద్రాన్ని చూస్తే ఉప్పునీరు మాత్రమే గుర్తుకు వస్తుంది. దాన్ని శుద్ధి చేసి తాగునీటిగా మార్చే డీసాలినేషన్ ప్లాంట్లు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్నాయి. కానీ ఒక సముద్రపు జలసంధినే ఆనకట్టతో మూసివేసి, దాన్ని ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మంచినీటి రిజర్వాయరుగా మార్చే ఆలోచన ఎంతమందికి వస్తుంది? అదే ఆలోచనను కార్యరూపంలోకి తీసుకురావడానికి భారత్ సిద్ధమవుతోంది. గుజరాత్లోని కంభాట్ జలసంధిపై ప్రతిపాదించిన ఈ మహత్తర ప్రాజెక్టు విజయవంతమైతే, ఇది భారత ఇంజినీరింగ్ ప్రతిభకు ప్రపంచ వేదికపై కొత్త గుర్తింపును తీసుకురానుంది.
గుజరాత్లోని భావ్నగర్ నుంచి భారుచ్ వరకు కంభాట్ జలసంధిపై భారీ బ్యారేజ్ నిర్మించి, సముద్రపు ఉప్పునీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడం ఈ ప్రాజెక్టు ప్రధాన లక్ష్యం. అనంతరం నర్మద, మహి, సబర్మతి, ధాధర్ వంటి నదుల ద్వారా వచ్చే మంచినీటిని నిల్వ చేసి, ఆ ప్రాంతాన్ని విశాలమైన మంచినీటి సరస్సుగా మార్చే ప్రణాళిక రూపొందించారు. ఇది అమలైతే ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మానవ నిర్మిత మంచినీటి నిల్వ కేంద్రంగా అవతరించే అవకాశం ఉంది.
ఈ ప్రాజెక్టు వెనుక ఉన్న అసలు అవసరం గుజరాత్లోని నీటి అసమానత. రాష్ట్రంలోని దక్షిణ, మధ్య గుజరాత్ ప్రాంతాలకు సగటున అధిక వర్షపాతం లభిస్తుంది. కానీ సౌరాష్ట్ర, కచ్, ఉత్తర గుజరాత్ ప్రాంతాలు దశాబ్దాలుగా నీటి కొరతతో సతమతమవుతున్నాయి. రాష్ట్ర విస్తీర్ణంలో సుమారు 42 శాతం ఉన్న సౌరాష్ట్రకు నీటి వనరులు కేవలం 16 శాతం మాత్రమే ఉన్నాయి. కచ్, ఉత్తర గుజరాత్ కలిపి మూడో వంతు భూభాగం ఉన్నప్పటికీ నీటి లభ్యత అత్యల్పంగా ఉంది. ఈ అసమానతను తగ్గించడానికి కంభాట్ ప్రాజెక్టు కీలక పరిష్కారంగా భావిస్తున్నారు.
ఈ ప్రాజెక్టు వల్ల తాగునీరు మాత్రమే కాదు, వ్యవసాయానికి సాగునీరు, పరిశ్రమలకు అవసరమైన నీటి సరఫరా కూడా గణనీయంగా పెరుగుతుంది. భూగర్భ జలాలపై ఆధారపడే పరిస్థితి తగ్గుతుంది. వేలాది గ్రామాలకు శాశ్వత నీటి భద్రత లభించే అవకాశం ఉంది. సౌరాష్ట్రలో వ్యవసాయం స్థిరపడటంతో పాటు పారిశ్రామిక పెట్టుబడులు పెరిగే అవకాశమూ ఉంది. నీటి కొరత కారణంగా వెనుకబడిన ప్రాంతాలు అభివృద్ధి దిశగా అడుగులు వేయగలవు.
ఇలాంటి భారీ ప్రాజెక్టులు కేవలం నీటి నిల్వకే పరిమితం కావు. రహదారులు, రైల్వేలు, విద్యుత్ ఉత్పత్తి, మత్స్య సంపద, పర్యాటకం వంటి అనేక రంగాలకు ఇవి ఊతమిస్తాయి. కంభాట్ బ్యారేజ్ కూడా గుజరాత్లో రవాణా వ్యవస్థను మెరుగుపరచడంతో పాటు తీరప్రాంతాల మధ్య దూరాన్ని తగ్గించే అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. భవిష్యత్తులో ఇది రాష్ట్ర ఆర్థికాభివృద్ధికి కొత్త ఇంధనంగా మారవచ్చు.
అయితే ఇంత భారీ ప్రాజెక్టుకు సవాళ్లు కూడా తక్కువ కావు. సముద్ర జీవవైవిధ్యంపై ప్రభావం, ఉప్పునీటి ప్రవాహంలో మార్పులు, మత్స్యకారుల జీవనోపాధి, తీరప్రాంత పర్యావరణ సమతుల్యత వంటి అంశాలను అత్యంత శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేయాల్సి ఉంటుంది. పర్యావరణ అనుమతులు, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ, దీర్ఘకాల నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో ప్రభుత్వం పారదర్శకంగా వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అభివృద్ధి, పర్యావరణ పరిరక్షణ రెండింటి మధ్య సమతుల్యతే ఈ ప్రాజెక్టు విజయాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
ప్రపంచంలో భారీ ఆనకట్టలు, కాలువలు నిర్మించిన దేశంగా భారత్కు ఇప్పటికే ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. సర్దార్ సరోవర్, భాక్రా నంగల్, తేహ్రీ వంటి ప్రాజెక్టులు దేశ అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. ఇప్పుడు కంభాట్ జలసంధిని ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మంచినీటి రిజర్వాయరుగా మార్చే ప్రయత్నం కూడా విజయవంతమైతే, అది భారత ఇంజినీరింగ్ సామర్థ్యానికి మరో అద్భుత నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది.
నీరు భవిష్యత్తు ప్రపంచంలో అత్యంత విలువైన సహజ వనరుగా మారబోతోంది. అలాంటి సమయంలో ప్రతి చుక్కను భద్రపరచడం, సమర్థంగా వినియోగించడం దేశాల అభివృద్ధిని నిర్ణయించే అంశంగా మారింది. కంభాట్ ప్రాజెక్టు కేవలం ఒక ఆనకట్ట నిర్మాణం కాదు; నీటి భద్రత, ప్రాంతీయ సమాన అభివృద్ధి, భవిష్యత్ తరాల అవసరాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని భారత్ చేపడుతున్న సాహసోపేత జల విప్లవం. అన్ని సాంకేతిక, పర్యావరణ, సామాజిక సవాళ్లను అధిగమించి ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తి అయితే, ప్రపంచం మరోసారి భారత వైపు ఆశ్చర్యంగా చూసే రోజు ఎంతో దూరంలో ఉండకపోవచ్చు.
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మానవ నిర్మిత మంచినీటి రిజర్వాయరు మనదేశంలోనే త్వరలో .. దీనిపై ‘రామ్’ గారి సునిశిత విశ్లేషణను కింది వీడియోలో చూడొచ్చు.
