State Reorganisation : భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చి ఎనిమిది పదుల కాలం సమీపిస్తున్నా, దేశ అంతర్గత సరిహద్దుల పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియ ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉంది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశమైన భారత్, చైనా లేదా అమెరికా వంటి దేశాల తరహాలో స్థిరమైన సరిహద్దుల స్వరూపాన్ని సాధించలేకపోవడం వెనుక లోతైన చారిత్రక, రాజ్యాంగ, సామాజిక-ఆర్థిక కారణాలు ఉన్నాయి.
రాజ్యాంగ స్వభావం: సవరించదగిన సరిహద్దులు
అమెరికా రాజ్యాంగంలో రాష్ట్రాల సరిహద్దులను మార్చడం అత్యంత సంక్లిష్టం. కానీ భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలకు దేశ భౌగోళిక, సంస్కృతి వైవిధ్యంపై స్పష్టమైన అవగాహన ఉంది. ఆర్టికల్ 3 ప్రకారం, పార్లమెంటుకు సాధారణ మెజారిటీతో కొత్త రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేసే లేదా సరిహద్దులను మార్చే అపరిమిత అధికారం ఉంది. దీనివల్ల కాలక్రమేణా ప్రజల కోరికలు, అవసరాలకు అనుగుణంగా సరిహద్దులు మారేందుకు మార్గం సుగమమైంది.
భాషా ప్రాతిపదిక నుండి పరిపాలనా సౌలభ్యం వైపు
1953లో పొట్టి శ్రీరాములు గారి ఆత్మబలిదానంతో ఏర్పడిన ఆంధ్రరాష్ట్రం, ఆ తర్వాత 1956 ఫజల్ అలీ (SRC) కమిషన్ సిఫార్సులు భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ప్రాతిపదికను నిర్ణయించాయి. అయితే కాలక్రమేణా భాష ఒక్కటే ప్రాంతీయ అస్తిత్వానికి సరిపోదని తేలింది. ఒకే భాష మాట్లాడే ప్రజలున్నప్పటికీ, ఆర్థికంగా వెనుకబడటం లేదా నిధుల కేటాయింపులో వివక్ష ఎదుర్కోవడం వల్ల ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమాలు పుట్టుకొచ్చాయి. పంజాబ్ నుండి హర్యానా (1966), బీహార్ నుండి జార్ఖండ్, మధ్యప్రదేశ్ నుండి ఛత్తీస్గఢ్, ఉత్తరప్రదేశ్ నుండి ఉత్తరాఖండ్ (2000), చివరగా ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి తెలంగాణ (2014) ఆవిర్భావాలు భాషకంటే పరిపాలనా సౌలభ్యం, ఆత్మగౌరవ పోరాటాలే ప్రధాన కారణమని నిరూపించాయి.
సరిహద్దులు ఇంకా కుదుటపడకపోవడానికి ముఖ్య కారణాలు
స్థానిక సాంస్కృతిక అస్తిత్వాలు, తెగల పోరాటాలు (ఈశాన్య రాష్ట్రాలలో వలె) ఎప్పటికప్పుడు కొత్త సరిహద్దుల డిమాండ్లను సృష్టిస్తున్నాయి. ఎన్నికల ప్రయోజనాలు లేదా స్థానిక ఓటు బ్యాంకును ఆకట్టుకోవడానికి రాజకీయ పక్షాలు ప్రాంతీయ భావోద్వేగాలను ప్రేరేపించడం. నదీ జలాలు, ఖనిజ వనరుల వినియోగంలో ప్రాంతీయ వివాదాలు నూతన సరిహద్దు డిమాండ్లకు బీజం వేస్తున్నాయి.
పరిపూర్ణ అభివృద్ధికి స్థిరత్వమే మార్గం
నూతన రాష్ట్రాల ఏర్పాటు పరిపాలనను ప్రజలకు చేరువ చేసిన మాట వాస్తవమే అయినా, పదేపదే సరిహద్దులు మారడం వల్ల దీర్ఘకాలిక మౌలిక వసతుల కల్పన, పారిశ్రామిక అభివృద్ధి, పెట్టుబడులపై ప్రతికూల ప్రభావం పడుతుంది.
భారతదేశం వందల సంస్థానాల సమాహారం నుండి మొదలై నేడు 28 రాష్ట్రాలు, 8 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా రూపాంతరం చెందింది. ఇకనైనా సరిహద్దుల చుట్టూ తిరిగే రాజకీయాల కంటే, ఉన్న రాష్ట్రాల్లోనే ప్రాంతీయ అసమానతలను తొలగించి, సమగ్ర ఆర్థిక వృద్ధిని సాధించడంపై దృష్టి సారించాలి. అప్పుడే శతాబ్ది స్వాతంత్ర్య సమయానికైనా స్థిరమైన, బలమైన సమైక్య భారత్ ఆవిష్కృతమవుతుంది.
79 సంవత్సరాలైన రాష్ట్రాల స్వరూపం ఎందుకు కుదుటబడలేదు? దీనిపై ‘రామ్’ గారి సునిశిత విశ్లేషణను కింది వీడియోలో చూడొచ్చు.
