AP Irrigation Projects : ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ రంగానికి వెన్నెముకగా నిలిచిన గోదావరి, కృష్ణా డెల్టా ప్రాంతాల రైతుల కష్టాలు ఇప్పటికైనా తీరుతాయా? దశాబ్దాలుగా సాగునీటి సమస్యలు, పూడికతో నిండిన కాలువలు, శిథిలావస్థకు చేరుతున్న నీటిపారుదల వ్యవస్థతో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్న రైతులకు ప్రభుత్వం తీసుకునే చర్యలు ఊరటనిస్తాయా? తాజాగా గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాల ఆధునీకరణ కోసం ఏపీ ప్రభుత్వం రూ.400 కోట్లు కేటాయించడం ఆశలు రేకెత్తిస్తోంది. అయితే ఈ నిధులతో చేపట్టే పనులు రైతుల సమస్యలకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపుతాయా అన్నది ఇప్పుడు కీలకంగా మారింది.
కాటన్ దూరదృష్టితో డెల్టాల అభివృద్ధి
ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనే అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన వ్యవసాయ ప్రాంతాలుగా గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాలకు ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. ఈ ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయాభివృద్ధికి ప్రధాన కారణం పటిష్టమైన నీటిపారుదల వ్యవస్థ. నదులపై ఆనకట్టలు నిర్మించి, కాలువల ద్వారా సాగునీటిని పొలాలకు చేర్చిన మహత్తర కార్యానికి సర్ ఆర్థర్ కాటన్ పునాది వేశారు.
బ్రిటిష్ పాలనలో 1847–1852 మధ్య ధవళేశ్వరం వద్ద గోదావరి ఆనకట్ట నిర్మాణానికి కాటన్ రూపకల్పన చేసి, కీలక పాత్ర పోషించారు. అనంతరం 1852–1855 మధ్య కృష్ణా నదిపై కూడా ఆనకట్ట నిర్మాణానికి ఆయన కృషి చేశారు. ఈ రెండు ప్రాజెక్టులు డెల్టా ప్రాంతాల వ్యవసాయ చరిత్రనే మార్చేశాయి. ఒకప్పుడు వరదలు, కరువులతో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్న ప్రాంతాలు పచ్చని పంట పొలాలతో కళకళలాడేలా చేశాయి.
ప్రకాశం పంతులు హయాంలో కొత్త బ్యారేజీకి బీజం
కృష్ణా నదిపై నిర్మించిన పాత ఆనకట్ట 1952లో వచ్చిన భారీ వరదలకు దెబ్బతినడంతో కొత్త నిర్మాణం అవసరమైంది. అప్పటి ముఖ్యమంత్రి టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు హయాంలో 1954లో కొత్త బ్యారేజీ నిర్మాణానికి బీజం పడింది. ప్రముఖ ఇంజినీర్, సాగునీటి రంగ నిపుణుడు డాక్టర్ కేఎల్ రావు మార్గదర్శకత్వంలో 1954–1957 మధ్య ప్రకాశం బ్యారేజీ నిర్మాణం పూర్తయింది.
ఈ నిర్మాణం కృష్ణా డెల్టాకు సాగునీటి భద్రత కల్పించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. అలాగే పులిచింతల వద్ద బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయర్ ఏర్పాటు చేయాలన్న ఆలోచన కూడా నీటి నిర్వహణలో ప్రాధాన్యతను సంతరించుకుంది. ఆ తర్వాతి కాలంలో పులిచింతల ప్రాజెక్టు రూపుదిద్దుకుంది.
కాలం చెల్లిన కాలువలు.. రైతులకు తప్పని ఇబ్బందులు
గోదావరి డెల్టాలో ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట వ్యవస్థను 1970–1982 మధ్య మరోసారి పునర్నిర్మించారు. ఈ నీటిపారుదల వ్యవస్థల ద్వారా కృష్ణా డెల్టాలో సుమారు 13 లక్షల ఎకరాలకు, గోదావరి డెల్టాలో దాదాపు 12 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందించే అవకాశం ఉంది. లక్షలాది మంది రైతుల జీవనాధారంగా ఈ డెల్టాలు కొనసాగుతున్నాయి.
అయితే కాలక్రమేణా ప్రధాన కాలువలు, పిల్ల కాలువలు, డ్రైనేజీ వ్యవస్థల నిర్వహణపై తగినంత శ్రద్ధ లేకపోవడంతో సమస్యలు తీవ్రమయ్యాయి. కాలువల్లో పూడిక పేరుకుపోవడం, తూములు, రెగ్యులేటర్లు దెబ్బతినడం, నీటి ప్రవాహానికి ఆటంకాలు ఏర్పడటం వంటి సమస్యలు రైతులను వేధిస్తున్నాయి.
ఒకవైపు చివరి ఆయకట్టుకు సాగునీరు సరిగా అందక పంటలు ఎండిపోతుంటే.. మరోవైపు భారీ వర్షాలు, వరదల సమయంలో నీరు సక్రమంగా బయటకు వెళ్లక పొలాలు ముంపునకు గురవుతున్నాయి. సాగునీరు అవసరమైనప్పుడు అందకపోవడం, అవసరం లేని సమయంలో ముంపు సమస్యలు తలెత్తడం డెల్టా రైతులకు శాపంగా మారింది.
రూ.400 కోట్ల కేటాయింపుతో మార్పు వస్తుందా?
ఈ నేపథ్యంలో గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాల ఆధునీకరణకు ఏపీ ప్రభుత్వం రూ.400 కోట్లు కేటాయించడం ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. ఈ నిధులతో కాలువల్లో పూడిక తొలగింపు, దెబ్బతిన్న నిర్మాణాల మరమ్మతులు, నీటి ప్రవాహానికి అడ్డంకుల తొలగింపు, డ్రైనేజీ వ్యవస్థ మెరుగుదల వంటి పనులకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది.
కేవలం తాత్కాలిక మరమ్మతులతో సరిపెట్టకుండా సమగ్ర ప్రణాళికతో పనులు చేపట్టాలి. ప్రధాన కాలువల నుంచి చివరి ఆయకట్టు వరకు నీరు చేరేలా వ్యవస్థను పునరుద్ధరించాలి. వరదల సమయంలో ముంపు నివారణకు ప్రత్యేక చర్యలు తీసుకోవాలి. పనుల నాణ్యతను నిరంతరం పర్యవేక్షించడంతో పాటు నిర్ణీత గడువులో పూర్తి చేయాలి.
రైతుల ఎదురుచూపులకు ముగింపు ఎప్పుడు?
గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాలు రాష్ట్ర ఆహార భద్రతకు కీలకమైన ప్రాంతాలు. ఇక్కడి రైతులు సుభిక్షంగా ఉంటేనే రాష్ట్ర వ్యవసాయ రంగం బలోపేతమవుతుంది. అందుకే డెల్టాల ఆధునీకరణను సాధారణ అభివృద్ధి పనులుగా కాకుండా వ్యవసాయ భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన కీలక పెట్టుబడిగా చూడాలి.
సర్ ఆర్థర్ కాటన్ నిర్మించిన నీటిపారుదల వ్యవస్థ తరతరాల రైతులకు మేలు చేసింది. కాలం మారినా ఆ వ్యవస్థపై ఆధారపడే రైతుల అవసరాలు మాత్రం మారలేదు. ఇప్పుడు ప్రభుత్వం కేటాయించిన రూ.400 కోట్లు ఎంతవరకు సద్వినియోగం అవుతాయి? కాలువలకు పూర్వవైభవం వస్తుందా? చివరి ఆయకట్టు రైతుకూ సాగునీరు అందుతుందా? వరదల ముంపు సమస్యలకు పరిష్కారం లభిస్తుందా? అన్న ప్రశ్నలకు పనుల పూర్తితోనే సమాధానం దొరకనుంది.
నిధుల కేటాయింపు ఆరంభం మాత్రమే.. పనుల అమలు, నాణ్యత, నిరంతర నిర్వహణే అసలైన విజయం. డెల్టా రైతుల దశాబ్దాల గోడు తీరాలంటే ప్రభుత్వం చిత్తశుద్ధితో ముందుకు సాగాల్సిందే.
గోదావరి కృష్ణా డెల్టా రైతుల గోడు ఇకనైనా తీరేనా? దీనిపై ‘రామ్’ గారి సునిశిత విశ్లేషణను కింది వీడియోగా చూడొచ్చు.
