Narendra Modi: 2014 లోక్సభ ఎన్నికల తర్వాత దేశంలో రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా అనేక కీలక పరిణామాలు చోటు చేసుకున్నాయి. నరేంద్రమోదీ తొలిసారి ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టాక ఆయన మన దాయాది దేశం పాకిస్తాన్తో సంబంధాలు పునరుద్ధరించేందుకు యత్నించారు. 2015 డిసెంబర్లో పాకిస్తాన్ పర్యటనకు వెళ్లారు 2002 తర్వాత భారత ప్రధాని పాకిస్తాన్లో పర్యటించారు. అయితే పాకిస్తాన్ దీనిని అలుసుగా తీసుకుంది. ఇదే అదనుగా ఉగ్రమూకలను భారత్పైకి పంపింది. పేలుళ్లకు పాల్పడింది. పార్లమెంట్పై దాడికీ యత్నించింది. యూరి, పుల్వామా ఘటన తర్వాత పాకిస్తాన్పై మోదీ కఠిన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం మొదలు పెట్టారు. భారత సైనికులను పొట్టన పెట్టుకున్న పాకిస్తాన్ను అడుక్కుతినే స్థాయికి తెస్తానని ప్రకటించారు. అన్నట్లుగానే 2016లో పెద్దనోట్ల రద్దు ప్రభావం పాకిస్తాన్పై తీవ్రంగా పడింది. 2014 ముందు వరకు ఆర్థికంగా భారత్కన్నా మెరుగ్గా ఉన్న పాకిస్తాన.. భారత కరెన్సీనే తమ దేశంలో చలామణి చేసింది. ఉగ్రవాదులకు మన కరెన్సీ ముద్రించి అందించింది. ఈ విషయం తెలిసినా అప్పటి పాలకులు చూసీచూడనట్లు ఉన్నారు. మోదీ వచ్చాక కథ మొత్తం మారిపోయింది..
మోదీ వచ్చాక పాకిస్తాన్లో ఆర్థిక సంక్షోభం..
మోదీ ప్రధాని అయ్యే ముందు, భారత్–పాకిస్తాన్ సంబంధాలు ఒక రకమైన సంక్లిష్టతలో ఉండేవి. డైలాగ్, వాణిజ్యం, క్రికెట్ లాంటి అంశాల్లో కొంత సాధ్యమైన సంభాషణ ఉండేది. 2014 తర్వాత ఈ సమీకరణం మారింది. ‘‘టెర్రరిజం, చర్చలు కలిసి సాగవు’’ అనే వైఖరి బలపడింది. యూరి, పుల్వామా లాంటి ఘటనల తర్వాత భారత వైఖరి మరింత దృఢంగా మారింది. ఇది రెండు దేశాల మధ్య రాజకీయ, దౌత్య సంబంధాల్లో స్పష్టమైన తేడాను తెచ్చింది.
నోట్ల రద్దు ప్రభావం..
ఒక వాదన ఏమిటంటే, మోదీకి ముందు భారతీయ కరెన్సీ పాకిస్తాన్లో విస్తృతంగా చలామణి అవుతూ ఉండేది, నకిలీ నోట్లు ముద్రించబడి ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలకు ఉపయోగపడేవి. వాస్తవానికి, పాకిస్తాన్ నుంచి నకిలీ భారతీయ కరెన్సీ సమస్య దశాబ్దాలుగా ఉంది. 2016 నోట్ల రద్దు ఈ నకిలీ నోట్లు, హవాలా వ్యవహారాలపై కొంత ప్రభావం చూపిందని భారత ప్రభుత్వం అధికారికంగా చెప్పింది. అయితే, పాకిస్తాన్ లో భారతీయ కరెన్సీ అధికారికంగా చలామణి అయ్యేది కాదు, లేదా అది దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రధాన ఆధారం కాదు. నోట్ల రద్దు పాకిస్తాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థను కుప్పకూల్చింది అనే వాదన అతిశయోక్తి. పాక్ ఆర్థిక సమస్యలు నిర్మాణాత్మకమైనవి. అధిక రుణాలు, తక్కువ ఎగుమతులు, శక్తి ఖర్చులు, రాజకీయ అస్థిరత, పెట్టుబడుల కొరత మరింత సమస్యగా మారాయి.
ఆర్థిక అంతరం విస్తరణ
భారత్ యూనియన్ బడ్జెట్ గత దశాబ్దంలో గణనీయంగా పెరిగింది. 2010ల ప్రారంభంలో 12 నుంచి 15 లక్షల కోట్ల స్థాయి నుంచి ఇప్పుడు 45 నుంచి 50 లక్షల కోట్లకు పైగా చేరుకుంది. ఇది ఆర్థిక విస్తరణ, పన్ను వసూళ్లు, అభివృద్ధి ఖర్చుల పెరుగుదలను సూచిస్తుంది. పాకిస్తాన్ మాజీ ఆర్థిక మంత్రి మిఫ్తా ఇస్మాయిల్ ఇటీవలి వ్యాఖ్యల్లో ఒక ముఖ్యమైన గణాంకాన్ని ప్రస్తావించారు. 2000లో పీపీపీ ఆధారంగా పాకిస్తాన్ తలసరి జీడీపీ భారత్ కంటే సుమారు 43 శాతం ఎక్కువగా ఉండేది. ఇప్పుడు భారత్ తలసరి ఆదాయం పాకిస్తాన్ కంటే దాదాపు 94 శాతం ఎక్కువగా ఉంది. బంగ్లాదేశ్ కూడా పాకిస్తాన్ను అధిగమించింది. ఇది 26 సంవత్సరాల కాలంలో జరిగిన మార్పు. మిఫ్తా ఇస్మాయిల్ దీనికి కారణంగా నిరంతర పాలనా వైఫల్యాలు, రుణ పెరుగుదల, తక్కువ పెట్టుబడులు, విద్యా వెనుకబాటు, ఎగుమతుల స్తబ్దతను ప్రస్తావించారు. వివిధ ప్రభుత్వాలు (సైనిక, పౌర, హైబ్రిడ్) వచ్చినా పురోగతి లేదని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
సంబంధాల మార్పు ప్రభావం
మోదీ పాలనలో భారత్ పాకిస్తాన్పై ఆర్థిక, దౌత్య ఒత్తిడిని పెంచింది. సార్క్ సమ్మిట్ బహిష్కరణ, వాణిజ్య పరిమితులు, అంతర్జాతీయ వేదికలపై టెర్రరిజం వ్యతిరేక ప్రచారం ఇందులో భాగం. భారత్ ఆర్థిక శక్తి పెరుగుతున్న కొద్దీ ఈ వైఖరికి అవకాశం ఏర్పడింది. పాకిస్తాన్లో రాజకీయ అస్థిరత, అప్పుల భారం, విదేశీ పెట్టుబడుల కొరత ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి.
మొత్తంగా చూస్తే, 2014 తర్వాత భారత్, పాకిస్తాన్ సంబంధాల్లో స్పష్టమైన మార్పు వచ్చింది. భారత్ ఆర్థికంగా వేగంగా ముందుకు సాగుతున్నప్పుడు, పాకిస్తాన్ తన అంతర్గత సవాళ్లను ఎదుర్కోవడంలో వెనుకబడింది. నకిలీ కరెన్సీ, నోట్ల రద్దు లాంటి అంశాలు కొంత ప్రభావం చూపినా, పాకిస్తాన్ ఆర్థిక పతనానికి ప్రధాన కారణాలు దీర్ఘకాలిక నిర్మాణాత్మక సమస్యలు.
