Southern India Water Dispute : దక్షిణ భారతదేశంలో నీటి వివాదాలు మరోసారి రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా కీలక అంశంగా మారుతున్నాయి. కృష్ణా, గోదావరి, కావేరి నదుల జలాల పంపిణీ, కొత్త సాగునీటి ప్రాజెక్టులు, తాగునీటి అవసరాలు దక్షిణాది రాష్ట్రాల మధ్య సవాళ్లను సృష్టిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు ముందున్న అతిపెద్ద సవాల్.. రాష్ట్ర ప్రయోజనాలను కాపాడుతూనే పొరుగు రాష్ట్రాల అవసరాలకు పరిష్కార మార్గాలను అన్వేషించడం.
దక్షిణాదిలో నీటి కోసం పెరుగుతున్న పోటీ
నీరు కేవలం ప్రకృతి వనరు మాత్రమే కాదు.. దక్షిణ భారతదేశంలో అది రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక ప్రాధాన్యం కలిగిన అంశం. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్ణాటక, తమిళనాడు రాష్ట్రాలు ప్రధానంగా కృష్ణా, గోదావరి, కావేరి వంటి నదులపై ఆధారపడుతున్నాయి. వ్యవసాయం, తాగునీరు, పారిశ్రామిక అవసరాల కోసం ఈ నదుల జలాలు కీలకంగా మారాయి. అయితే నదులపై పెరుగుతున్న డిమాండ్‌, నీటి పంపిణీ విషయంలో భిన్నాభిప్రాయాలు, కొత్త ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం వంటి అంశాలు రాష్ట్రాల మధ్య వివాదాలకు దారితీస్తున్నాయి.
వర్షపాతం తగ్గిన సంవత్సరాల్లో ఈ సమస్య మరింత తీవ్రంగా మారుతోంది. ఒక రాష్ట్రం తన అవసరాల కోసం నీటిని వినియోగించుకోవాలని భావిస్తే, దిగువన ఉన్న మరో రాష్ట్రం తమకు రావాల్సిన నీటి వాటా తగ్గిపోతుందనే ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తోంది. దీంతో నీటి సమస్యలు తరచూ రాజకీయ చర్చలకు కేంద్రబిందువవుతున్నాయి.
చెన్నై తాగునీటి అవసరాలు.. తెలుగు గంగపై ఆశలు
ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు, తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి సి. జోసెఫ్ విజయ్ మధ్య ఇటీవల జరిగిన భేటీతో నీటి అంశం మరోసారి ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. చెన్నై నగర తాగునీటి అవసరాల కోసం కృష్ణా జలాలను తెలుగు గంగ ప్రాజెక్టు ద్వారా మరింతగా అందించాలని తమిళనాడు ప్రభుత్వం ఆసక్తి చూపుతోంది. మరోవైపు, గోదావరి నదీ జలాలను కావేరి బేసిన్‌ వరకు తరలించే ప్రతిపాదనపై చంద్రబాబు నాయుడు దృష్టి సారించారు.
చెన్నై వంటి మహానగరానికి తాగునీటి అవసరాలు తీర్చడం ముఖ్యమైన అంశమే. అయితే ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా తన తాగునీటి, సాగునీటి అవసరాలను విస్మరించలేని పరిస్థితి ఉంది. ముఖ్యంగా రాయలసీమ ప్రాంతంలో నీటి లభ్యత, రైతుల సాగు అవసరాలు, రిజర్వాయర్లలో నీటి నిల్వలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి కీలకమైన అంశాలు.
అందువల్ల ఇతర రాష్ట్రాలకు అదనపు నీటిని అందించే విషయంలో అందుబాటులో ఉన్న జలాలు, ఇప్పటికే కేటాయించిన నీటి వాటాలు, భవిష్యత్తు అవసరాలను సమగ్రంగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రాజకీయ హామీల కంటే శాస్త్రీయ అంచనాలు, స్పష్టమైన ఒప్పందాలే ఈ సమస్యకు దీర్ఘకాలిక పరిష్కారం చూపగలవు.
గోదావరి–కావేరి అనుసంధానమే పరిష్కారమా?
గోదావరి–కావేరి నదుల అనుసంధాన ప్రతిపాదనకు చాలాకాలంగా ప్రాధాన్యం ఉంది. గోదావరిలో లభించే అదనపు జలాలను నీటి కొరత ఉన్న ప్రాంతాలకు తరలించాలనే ఆలోచన ఈ ప్రాజెక్టు వెనుక ప్రధాన ఉద్దేశం. అయితే నదుల అనుసంధానం అనేది కేవలం ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి నీటిని తరలించే ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు.
దీనికి భారీ పెట్టుబడులు, సాంకేతిక అధ్యయనాలు, పర్యావరణ అనుమతులు, నీటి లభ్యతపై స్పష్టమైన అంచనాలు అవసరం. అలాగే సంబంధిత రాష్ట్రాల అంగీకారం, కేంద్ర ప్రభుత్వ సహకారం కూడా కీలకం. గోదావరి జలాల్లో ఇప్పటికే ఉన్న వినియోగం, భవిష్యత్తులో పెరిగే అవసరాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా కొత్త ప్రాజెక్టులపై నిర్ణయాలు తీసుకుంటే మరో వివాదానికి అవకాశం ఉంటుంది.
అందుకే చంద్రబాబు నాయుడు ఈ ప్రతిపాదనను ముందుకు తీసుకెళ్లాలంటే కేంద్రంతో సమన్వయం పెంచడంతోపాటు, ఇతర రాష్ట్రాల ఆందోళనలను పరిష్కరించే దిశగా చర్చలు జరపాల్సి ఉంటుంది.
తెలంగాణ ప్రయోజనాల పరిరక్షణ కీలకం
కృష్ణా, గోదావరి నదుల జలాల విషయంలో తెలంగాణకూ అనేక అవసరాలు ఉన్నాయి. రాష్ట్రంలోని సాగునీటి ప్రాజెక్టులు, తాగునీటి సరఫరా, వ్యవసాయ రంగం భవిష్యత్తు నీటి లభ్యతపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో పొరుగు రాష్ట్రాలు చేపట్టే కొత్త ప్రాజెక్టులు, నీటి వినియోగ ప్రణాళికలను తెలంగాణ ప్రభుత్వం నిశితంగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.
నీటి వాటాల విషయంలో స్పష్టత, ప్రాజెక్టుల వారీగా నీటి వినియోగ వివరాలు, రిజర్వాయర్లలో నీటి నిల్వల సమాచారం పారదర్శకంగా అందుబాటులో ఉండాలి. కేవలం రాజకీయ విమర్శలు, ప్రకటనలతో రాష్ట్ర ప్రయోజనాలను కాపాడటం సాధ్యం కాదు. చట్టపరమైన హక్కులు, సాంకేతిక ఆధారాలు, సమర్థవంతమైన చర్చలతోనే తెలంగాణ తన నీటి ప్రయోజనాలను పరిరక్షించుకోగలదు.
కావేరి వివాదం దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు హెచ్చరిక
కర్ణాటక, తమిళనాడు మధ్య కావేరి జలాల వివాదం దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతోంది. వర్షాలు తగ్గినప్పుడల్లా నీటి విడుదల, రైతుల అవసరాలు, తాగునీటి ప్రాధాన్యం వంటి అంశాలపై ఇరు రాష్ట్రాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు తలెత్తుతున్నాయి. న్యాయస్థానాలు, సంబంధిత సంస్థల జోక్యం ఉన్నప్పటికీ ఈ సమస్య పూర్తిస్థాయిలో రాజకీయ వివాదాల నుంచి బయటపడలేదు.
కావేరి వివాదం మిగిలిన దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు ఒక ముఖ్యమైన పాఠం. నీటి సమస్యలను ముందుగానే పరిష్కరించుకోకపోతే, అవి భవిష్యత్తులో మరింత తీవ్రమైన ఘర్షణలకు దారితీయవచ్చు. రాష్ట్రాల మధ్య పరస్పర విశ్వాసం లేకపోతే, నీటి పంపిణీ అంశం అభివృద్ధికి అడ్డంకిగా మారే ప్రమాదం ఉంది.
చంద్రబాబు ముందున్న అసలు సవాల్ ఇదే!
ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు నీటి లభ్యత పెంచడం, వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు సాగునీరు అందించడం, చెన్నై వంటి నగరాల తాగునీటి అవసరాలకు సహకరించడం మధ్య సమతుల్యత సాధించడం చంద్రబాబు నాయుడుకు కీలకమైన బాధ్యత. గోదావరి–కావేరి అనుసంధానాన్ని అభివృద్ధి ప్రణాళికలో భాగంగా ముందుకు తీసుకెళ్లాలంటే, ముందుగా నీటి లభ్యతపై వాస్తవిక అంచనాలు సిద్ధం చేయాలి. ఆ తర్వాత కేంద్రం, తెలంగాణ, తమిళనాడు సహా సంబంధిత రాష్ట్రాలతో సమగ్ర చర్చలు జరపాలి.
అదే సమయంలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం కూడా తన నీటి హక్కుల పరిరక్షణకు దీర్ఘకాలిక ప్రణాళిక రూపొందించుకోవాలి. నదులపై ఆధారపడిన రాష్ట్రాలు పరస్పర సహకారంతో వ్యవహరిస్తేనే వ్యవసాయం, తాగునీటి సరఫరా, పారిశ్రామిక అభివృద్ధికి భరోసా కల్పించగలవు.
దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు నీటి సమస్య కేవలం ప్రస్తుత అవసరాలకు సంబంధించినది కాదు. అది భవిష్యత్తు అభివృద్ధి, రైతుల జీవనోపాధి, నగరాల తాగునీటి భద్రతకు సంబంధించిన అంశం. రాజకీయ ప్రయోజనాల కంటే ప్రజల అవసరాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, పారదర్శకమైన ఒప్పందాలు, శాస్త్రీయ ప్రణాళికలు, సమన్వయంతో ముందుకు సాగితేనే జలవివాదాలకు శాశ్వత పరిష్కారం సాధ్యమవుతుంది. లేకపోతే నేటి నీటి వివాదాలే రేపటి అతిపెద్ద రాజకీయ సవాళ్లుగా మారే ప్రమాదం ఉంది.
