Saudi Arabia History : నేడు సౌదీ అరేబియా అంటే విస్తారమైన ఎడారులు.. మండే ఎండలు, నీటి కొరత గుర్తుకొస్తాయి. కానీ ఆధునిక నీటి శుద్ధి ప్లాంట్లు, పైప్లైన్లు, డీశాలినేషన్ టెక్నాలజీ లేని వేల ఏళ్ల క్రితం ఈ ప్రాంతంలో మనుషులు ఎలా జీవించేవారు? ముఖ్యంగా తాగునీటిని ఎక్కడి నుంచి తెచ్చుకునేవారు?
1950కి ముందు అరేబియా ద్వీపకల్పంలో శాశ్వతంగా ప్రవహించే పెద్ద నదులు, విస్తారమైన సహజ సరస్సులు చాలా అరుదుగా ఉండేవి. అయినప్పటికీ అక్కడి ప్రజలు నీటి కొరతను అధిగమించేందుకు ప్రకృతి పరిస్థితులను అర్థం చేసుకుని అనేక సంప్రదాయ పద్ధతులను అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. భూగర్భ జలాలు, సహజ ఊటలు, వర్షపు నీరు, తాత్కాలిక ప్రవాహాలను సమర్థంగా వినియోగించారు.
బావులే ప్రధాన ఆధారం
ఎడారి ప్రాంతాల్లో నీటికి అత్యంత నమ్మకమైన వనరు బావులు. భూగర్భంలో నీటి నిల్వలు ఉన్న ప్రాంతాలను గుర్తించి లోతైన బావులు తవ్వేవారు. అలాంటి పురాతన బావులకు సౌదీ అరేబియాలోని తైమా ప్రాంతంలోని హదాజ్ బావి (Hadaj Well) ఒక ప్రముఖ ఉదాహరణ. దీని చరిత్ర క్రీస్తుపూర్వం శతాబ్దాల నాటికే వెళ్తుందని భావిస్తారు.బావుల నుంచి నీటిని చేతులతోనే కాకుండా జంతువుల సహాయంతో కూడా పైకి తీసేవారు. ఒంటెలు, ఇతర పశువులను ఉపయోగించి తాళ్లు, బకెట్లు లేదా నీటి పాత్రలను పైకి లాగించే సంప్రదాయ పద్ధతులు ఉండేవి. మక్కాలోని జమ్జమ్ బావి కూడా అరేబియా ప్రాంతంలో నీటి ప్రాముఖ్యతకు ప్రత్యేక ఉదాహరణ. శతాబ్దాలుగా ఇది మక్కాకు వచ్చే యాత్రికులకు నీటిని అందిస్తున్న పవిత్ర జల వనరుగా కొనసాగుతోంది.
ఎడారి మధ్యలో ఒయాసిస్.. ప్రకృతి ఇచ్చిన వరం
ఎడారిలో ఎక్కడైనా భూగర్భ జలాలు సహజంగా పైకి వచ్చే ప్రాంతాలు మనుషుల నివాసాలకు అత్యంత కీలకంగా మారేవి. వీటినే ఒయాసిస్సులు అంటారు. సౌదీ అరేబియాలోని అల్-అహ్సా ఒయాసిస్ ఇందుకు ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ. ఇక్కడ భూగర్భ జలాల కారణంగా సహజ ఊటలు ఏర్పడి, ఎడారి మధ్యలోనే నీటి ఆధారిత వ్యవసాయ ప్రాంతాలు అభివృద్ధి చెందాయి. ఈ నీటిని తాగడానికి మాత్రమే కాకుండా ఖర్జూర తోటలు, ఇతర పంటల సాగుకు కూడా ఉపయోగించేవారు. నీటి వనరు ఉన్న చోటే స్థిర నివాసాలు, వ్యవసాయ సమాజాలు ఏర్పడటానికి ఒయాసిస్సులు ప్రధాన కారణమయ్యాయి.
వర్షం పడితే నీటిని వృథా చేయలేదు
అరేబియా ఎడారిలో వర్షపాతం తక్కువైనా, ఒక్కసారి భారీ వర్షం పడితే ఆకస్మిక వరదలు సంభవించేవి. ఈ తాత్కాలిక ప్రవాహాలను వాడీలు (Wadis) అంటారు. వాడీల్లో సాధారణంగా ఏడాది పొడవునా నీరు ఉండదు. వర్షం పడినప్పుడు మాత్రమే ప్రవాహాలు ఏర్పడతాయి. పూర్వీకులు ఈ నీటి విలువను గుర్తించి, వరద నీటిని నియంత్రించేందుకు రాతి నిర్మాణాలు, చిన్న ఆనకట్టలు, చెక్ డ్యామ్లను నిర్మించారు. ఇలాంటి నిర్మాణాలు వర్షపు నీటిని కొంతకాలం నిల్వ చేయడమే కాకుండా, అది భూమిలోకి ఇంకేందుకు కూడా సహాయపడ్డాయి. ఫలితంగా భూగర్భ జలాల నిల్వలు పెరిగే అవకాశం ఉండేది. తాయిఫ్ వంటి ప్రాంతాల్లో పురాతన కాలం నుంచి వర్షపు నీటి నిర్వహణకు సంబంధించిన ఆనకట్టలు, రాతి నిర్మాణాల ఆనవాళ్లు కనిపిస్తాయి.
భూగర్భ ట్యాంకుల్లో వర్షపు నీటి నిల్వ
వర్షపు నీటిని నేరుగా తాగడమే కాకుండా భవిష్యత్తు అవసరాల కోసం నిల్వ చేసేవారు. ముఖ్యంగా కొండ ప్రాంతాలు, పురాతన నివాస ప్రాంతాల్లో రాతితో నిర్మించిన పెద్ద పాత్రలు, నిల్వ గదులు, భూగర్భ సిస్టెర్న్లు (Cisterns) ఉపయోగించేవారు. వర్షం పడినప్పుడు పైకప్పులు, రాతి ఉపరితలాలు లేదా ప్రత్యేక కాలువల ద్వారా నీటిని సేకరించి ఈ నిల్వ వ్యవస్థల్లోకి మళ్లించేవారు. వర్షాలు లేని నెలల్లో అదే నీటిని అవసరానికి అనుగుణంగా ఉపయోగించుకునేవారు.
ప్రకృతిని చదివే సామర్థ్యమే వారి బలం
వేల ఏళ్ల క్రితం అరేబియాలో నివసించిన ప్రజల దగ్గర నేటి మాదిరి ఆధునిక భూగర్భజల సర్వేలు, నీటి శుద్ధి కేంద్రాలు, భారీ పైప్లైన్లు లేవు. అయినప్పటికీ వారు ఎడారి భౌగోళిక పరిస్థితులను లోతుగా అర్థం చేసుకున్నారు. ఎక్కడ బావి తవ్వాలి? ఎక్కడ భూగర్భ జలం ఉండే అవకాశం ఉంది? వర్షం పడితే నీరు ఏ దిశగా ప్రవహిస్తుంది? దాన్ని ఎలా నిల్వ చేయాలి? ఏ ఒయాసిస్ చుట్టూ నివాసం ఏర్పాటు చేసుకోవాలి? వంటి విషయాలపై తరతరాల అనుభవంతో జ్ఞానం సంపాదించారు. అందుకే ఎడారి అనేది కేవలం నీరు లేని ప్రాంతం కాదని వారి జీవన విధానం చెబుతుంది. నీరు ఎక్కడ ఉంది? దాన్ని ఎలా గుర్తించాలి? ఎలా నిల్వ చేసుకోవాలి? ఎలా పొదుపుగా ఉపయోగించాలి అనే జ్ఞానం ఉంటే అత్యంత కఠినమైన వాతావరణంలో కూడా మనిషి జీవించగలడని అరేబియా పూర్వీకుల చరిత్ర నిరూపిస్తుంది.
నేడు సౌదీ అరేబియా సముద్రపు నీటిని తాగునీటిగా మార్చే డీశాలినేషన్ ప్లాంట్లపై భారీగా ఆధారపడుతున్నప్పటికీ, ఆ ఆధునిక సాంకేతిక ప్రయాణానికి వేల ఏళ్ల క్రితమే ఒక పునాది పడింది. ఆ పునాది బావులు, ఒయాసిస్సులు, వాడీలు, ఆనకట్టలు, వర్షపు నీటి నిల్వ వ్యవస్థలు.
