Public Movement : ప్రజా ఉద్యమాలు భారత దేశానికి కొత్తకాదు. మన స్వాతంత్య్రమే ప్రజా ఉద్యమాలతో సాధించుకున్నాం. స్వతంత్ర భారతదేశంలో ప్రజా ఉద్యమాలు ప్రభుత్వాలపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రధానులు విధానాలను వెనక్కి తీసుకున్నారు. మరికొన్ని సందర్భాల్లో ప్రజా ఆగ్రహం ఎన్నికల ఓటమికి దారితీసింది. ఇటీవలి నీట్ వివాదం, రైతు చట్టాలు వంటి సంఘటనలతోపాటు, ఇందిరా గాంధీ ఎమర్జెన్సీ కూడా ముఖ్యమైన అంశం.
హిందీ వ్యతిరేక ఉద్యమం.
తమిళనాడులో హిందీ విధింపుకు వ్యతిరేకంగా 1965లో విద్యార్థులు, ప్రజలు తీవ్ర నిరసనలు చేశారు. అల్లర్లు, హింసాత్మక సంఘటనలు జరిగాయి. ప్రధాని లాల్బహదూర్ శాస్త్రి ఆకాశవాణి ద్వారా ప్రకటన చేసి, ఆంగ్లం కొనసాగుతుందని హామీ ఇచ్చారు. దీనితో భాషా విధానంలో మార్పు వచ్చింది.
షా బానో కేసు..
1986లో సుప్రీంకోర్టు తీర్పుపై ముస్లిం సంప్రదాయవాద వర్గాల నుంచి తీవ్ర ఒత్తిడి వచ్చింది. దీంతో అప్పటి రాజీవ్గాంధీ ప్రభుత్వం ముస్లిం మహిళల రక్షణ చట్టం తీసుకొచ్చి తీర్పు ప్రభావాన్ని తగ్గించింది. ఇది నిర్దిష్ట సమాజ ఒత్తిడికి స్పందనగా నిలిచింది.
భూసేకరణ సవరణలు, రైతు చట్టాలు..
భూసేకరణ చట్ట సవరణలపై రైతులు, ప్రతిపక్షాల నిరసనల కారణంగా ప్రభుత్వం కఠినమైన మార్పులను వదిలేసింది. ఇక నరేంద్రమోదీ ప్రభుత్వం 2020లో తీసుకొచ్చిన మూడు వ్యవసాయ చట్టాలపై ఏడాది పాటు సుదీర్ఘ నిరసనలు జరిగాయి. 2021లో ప్రధాని మోదీ చట్టాలను ఉపసంహరించుకుని, రైతులకు బహిరంగంగా క్షమాపణ చెప్పారు.
నీట్ వివాదం..
మెడికల్ కళాశాలల్లో ప్రవేశానికి దేశవ్యాప్తంగా నిర్వహించే నీట్ పేపర్ ఈ ఏడాది లీక్ అయింది. గతేడాది కూడా లీక్ అయింది. లక్షల మంది విద్యార్థులు ఇబ్బంది పడ్డారు. ఈఏడాది 27 మంది ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు. దీంతో విద్యార్థుల ఉద్యమం తీవ్రమైంది. ప్రధాన డిమాండ్గా ఉన్న విద్యా మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా జరిగింది. ఇది ప్రజా ఒత్తిడికి ప్రభుత్వం స్పందించిన సంఘటన.
ఇందిరా గాంధీ ఎమర్జెన్సీ..
1975 జూన్ 25న ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ అంతర్గత అత్యవసర పరిస్థితి (ఎమర్జెన్సీ) విధించారు. జయప్రకాశ్ నారాయణ్ నాయకత్వంలోని సంపూర్ణ విప్లవ ఉద్యమం, అలహాబాద్ హైకోర్టు తీర్పు, రాజకీయ వ్యతిరేకత నేపథ్యంలో ఇది జరిగింది. ప్రెస్ సెన్సార్షిప్, వ్యతిరేక నాయకుల అరెస్టులు, బలవంతపు కుటుంబ నియంత్రణ చర్యలు వంటి చర్యలు అమలయ్యాయి. ప్రజా నిరసనలు అణచివేయబడ్డాయి. ఎమర్జెన్సీని ఆమె స్వయంగా 1977 మార్చిలో ఉపసంహరించుకుని ఎన్నికలు ప్రకటించారు. ఆ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ ఘోరంగా ఓడిపోయింది. జనతా పార్టీ ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. ఇది స్వతంత్ర భారతంలో మొదటిసారి కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ యేతర ప్రభుత్వం. ఎమర్జెన్సీ కాలంలో జరిగిన అధికార దుర్వినియోగం, ప్రజా స్వేచ్ఛల అణచివేతపై ప్రజల్లో పెరిగిన ఆగ్రహం ఈ ఓటమికి ముఖ్య కారణంగా నిలిచింది.
ప్రజా ఉద్యమాలకు తలొగ్గాల్సిందే..
ప్రజా ఉద్యమాలకు ఎంత బలమైన ప్రభుత్వమైనా, నాయకుడైనా తలొగ్గాల్సిందే. సుదీర్ఘ వీధి నిరసనలు, రైతు–విద్యార్థి ఉద్యమాల ఒత్తిడికి విధానాలను ఉపసంహరించుకోవడం. అధికారాన్ని ఉపయోగించి ఉద్యమాలను అణచివేసిన తర్వాత ఎన్నికల్లో ప్రజా తీర్పు ఎదుర్కోవడం ఇందుకు నిదర్శనం. ఇదే సమయంలో ప్రజా ఉద్యమాలు విజయం సాధించాలంటే స్థాయి, కాలం, సమన్వయం, ఎన్నికల సమయం ముఖ్యం. అదే సమయంలో ప్రభుత్వాలు సంస్కరణలు తీసుకురావాలనుకున్నప్పుడు విస్తృత సంప్రదింపులు, సమ్మతి లేకపోతే ఇలాంటి పరిణామాలు తప్పవు.
స్వతంత్ర భారతంలో ప్రజల గొంతు ఎప్పుడూ పూర్తిగా అణగదొక్కబడలేదు. కొన్ని సార్లు విధాన మార్పుల ద్వారా, కొన్ని సార్లు ఎన్నికల ద్వారా అది వ్యక్తమైంది. ఇది ప్రజాస్వామ్య బలానికి నిదర్శనం.
