Ashada Masam: ప్రతి సంవత్సరం ఆషాఢ మాసం రాగానే.. ‘ఆ నెలలో పెళ్లిళ్లు, గృహప్రవేశాలు వంటి శుభకార్యాలు చేయకూడదు’ అనే మాట ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. చాలామంది ఈ మాసాన్ని అశుభంగా భావిస్తుంటారు. కానీ వేదాలు, పురాణాలు, ధర్మశాస్త్రాలను పరిశీలిస్తే ఆషాఢం అశుభ మాసం కాదని.. ఆధ్యాత్మిక సాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన కాలం అని తెలుస్తుంది. ఈ నెలలో శుభకార్యాలను తగ్గించడం వెనుక మతపరమైన కారణాలతో పాటు ఆరోగ్య, పర్యావరణ, సామాజిక అంశాలు కూడా ఉన్నాయి. అవేంటో చూద్దాం..
‘ఆషాఢం’ అనే పేరు ఎలా వచ్చింది?
హిందూ చాంద్రమాన పంచాంగంలో నాలుగో నెల ఆషాఢం. ఈ మాసంలో పౌర్ణమి రోజున చంద్రుడు పూర్వాషాఢ లేదా ఉత్తరాషాఢ నక్షత్రాల సమీపంలో సంచరించడం వల్ల దీనికి ‘ఆషాఢ మాసం’ అనే పేరు వచ్చింది. భారతీయ కాలగణనలో ఇది వర్షాకాల ప్రారంభాన్ని సూచించే ముఖ్యమైన మాసంగా భావిస్తారు. ధర్మశాస్త్రాల ప్రకారం.. ఆషాఢం అశుభ మాసం కాదు. ఈ నెలలో దేవతారాధన, జపం, తపస్సు, దానం, వ్రతాలు, పూజలు చేయడం ఎంతో శ్రేష్ఠంగా భావిస్తారు. అయితే వివాహాలు, గృహప్రవేశాలు వంటి కొన్ని మంగళకార్యాలను సంప్రదాయంగా వాయిదా వేస్తారు. ఇది మాసం అశుభం కావడం వల్ల కాదు; చాతుర్మాస్య ఆరంభంతో అనుసంధానమైన ఆచారం.
చాతుర్మాస్యం అంటే ఏమిటి?
ఆషాఢ శుక్ల ఏకాదశిని దేవశయని ఏకాదశి అని పిలుస్తారు. ఈ రోజు నుంచి కార్తీక శుక్ల ఏకాదశి వరకు సుమారు నాలుగు నెలల కాలాన్ని చాతుర్మాస్యం అంటారు. ‘చతుర్’ అంటే నాలుగు, ‘మాస్యం’ అంటే నెలలు. ఈ కాలాన్ని ఆధ్యాత్మిక నియమాలు పాటించే ప్రత్యేక సమయంగా భావిస్తారు.
శ్రీమహావిష్ణువు యోగనిద్రలోకి వెళ్తారా?
పురాణాల ప్రకారం.. దేవశయని ఏకాదశి రోజున శ్రీమహావిష్ణువు క్షీరసాగరంలో ఆదిశేషుడిపై యోగనిద్రలోకి ప్రవేశిస్తారని విశ్వాసం. కార్తీక మాసంలోని ప్రబోధిని ఏకాదశి రోజున ఆయన యోగనిద్ర నుంచి మేల్కొంటారని చెబుతారు. ఈ నాలుగు నెలలను దేవతల విశ్రాంతి కాలంగా ప్రతీకాత్మకంగా భావిస్తారు. అందుకే ఈ సమయంలో వివాహాలు వంటి శుభకార్యాలను నిర్వహించకుండా ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తారు.
శుభకార్యాలను ఎందుకు వాయిదా వేస్తారు?
ప్రాచీన కాలంలో ఆషాఢం నుంచి వర్షాలు విస్తారంగా కురిసేవి. రవాణా సౌకర్యాలు తక్కువగా ఉండటంతో బంధుమిత్రులు ప్రయాణించడం కష్టమయ్యేది. యజ్ఞాలు, వివాహాలు వంటి పెద్ద కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం కూడా ఇబ్బందికరంగా ఉండేది. అందుకే ఈ కాలంలో శుభకార్యాలను తగ్గించి, వర్షాకాలం ముగిసిన తర్వాత నిర్వహించే సంప్రదాయం ఏర్పడింది.
ఆరోగ్యపరమైన కారణాలు ఏమిటి?
వర్షాకాలంలో తేమ అధికంగా ఉండటం వల్ల జీర్ణశక్తి తగ్గుతుందని ఆయుర్వేదం పేర్కొంటుంది. నీటి ద్వారా వ్యాపించే వ్యాధులు, వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్లు, జీర్ణ సంబంధ సమస్యలు పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే ఈ కాలంలో ఉపవాసాలు, సాత్వికాహారం, తక్కువ మసాలా ఆహారం, నియమిత జీవనశైలిని పాటించాలని శాస్త్రాలు సూచించాయి. ఇవి శరీరానికి విశ్రాంతిని ఇచ్చి ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటంలో సహాయపడతాయి.
పర్యావరణ పరిరక్షణతో సంబంధం
వర్షాకాలం అనేక జీవరాశులకు సంతానోత్పత్తి కాలం. చెట్లు, మొక్కలు కొత్తగా చిగురిస్తాయి. చిన్న జీవులు విస్తరిస్తాయి. ఈ సమయంలో అనవసర ప్రయాణాలు తగ్గించడం, ప్రకృతిని ఎక్కువగా కలవరపెట్టకపోవడం, అహింసను పాటించడం వంటి సూచనలు పర్యావరణ పరిరక్షణకు కూడా తోడ్పడతాయి.
సామాజికంగా చాతుర్మాస్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యం
చాతుర్మాస్య సమయంలో పూర్వం సంచార జీవనం సాగించే ఋషులు, సన్యాసులు ఒకే ప్రాంతంలో ఉండి ప్రజలకు ధర్మబోధ చేసేవారు. దీంతో గ్రామాల్లో ఆధ్యాత్మిక చైతన్యం పెరిగేది. ప్రజలు సత్సంగాలు, పురాణ పారాయణాలు, భజనలు, సేవా కార్యక్రమాల్లో పాల్గొని సమాజంలో ఐక్యతను పెంపొందించుకునేవారు.
ఈ కాలంలో పాటించాల్సిన నియమాలు
చాతుర్మాస్య సమయంలో భక్తులు నిత్యపూజ, విష్ణు నామస్మరణ, గీతా-భాగవత పారాయణం, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలు చేయడం శ్రేయస్కరంగా భావిస్తారు. కొందరు కొన్ని ఆహార పదార్థాలను తాత్కాలికంగా మానేస్తారు. మరికొందరు చెడు అలవాట్లను విడిచిపెట్టి ఆత్మనిగ్రహాన్ని అలవర్చుకుంటారు. ఈ నియమాల ఉద్దేశం శరీరం, మనసు, ఆత్మను క్రమశిక్షణలో ఉంచడం.
ఆషాఢ మాసం భయపడాల్సిన కాలం కాదు.. మనసును మలుచుకునే కాలం. బాహ్య వేడుకల కంటే అంతరంగ శుద్ధికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని ఈ మాసం చెబుతుంది. ప్రకృతితో సామరస్యంగా జీవించడం, ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడం, ఆధ్యాత్మికతను పెంపొందించుకోవడం, కుటుంబం-సమాజంతో సత్సంబంధాలను బలపరచుకోవడం ఈ కాలం వెనుక ఉన్న ప్రధాన సందేశం.
