Role of drones in modern warfare: యుద్ధ విధానాలు, ఆయుధాలు, వ్యూహాలు నిరంతరం మారుతున్నాయి. ఇటీవలి సంఘర్షణల నుంచి సైన్యాలు అవసరమైన సాంకేతికతలు, లోపాలను అంచనా వేయాలి. భారత ఎయిర్ డిఫెన్స్ సైర్ ద్వారా డ్రోన్ దాడులను ఎదుర్కొనే సన్నద్ధతను పరీక్షించింది.
అంతర్జాతీయ యుద్ధాల్లో పాఠాలు
అర్మేనియా–అజర్బైజాన్ సంఘర్షణలో తక్కువ ధర డ్రోన్లు బలవంతమైన సైన్యాన్ని మించాయి. రష్యా–ఉక్రెయిన్ యుద్ధంలో డ్రోన్ స్వార్మ్లు వ్యూహాలను మార్చాయి. ఇజ్రాయెల్–ఇరాన్ (గతేడాది జూన్లో 12 రోజులు) ఘర్షణలో స్వీయ రక్షణ వ్యవస్థలు, మార్పులు అమెరికాకు సవాల్గా మారాయి. ఈ యుద్ధాలు డ్రోన్ ఆధిపత్యాన్ని చూపాయి.
థార్ ఎడారిలో ఫైర్ లక్ష్యాలు
రాజస్థాన్లో ఎయిర్ డిఫెన్స్ కమాండ్ పాకిస్తాన్, చైనా, బంగ్లాదేశ్ డ్రోన్ దాడులను అనుకరించింది. పదులు, వందలాది డ్రోన్లను గుర్తించి, ట్రాక్ చేసి తిప్పికొట్టే సామర్థ్యాన్ని పరీక్షించారు. రాడార్లు, సెన్సార్లు, కమాండ్ వ్యవస్థల పనితీరును వాస్తవ పరిస్థితుల్లో సృష్టించి ధ్రువీకరించారు. లైవ్ ఫైరింగ్తో సమగ్ర గగన రక్షణ పరీక్షలు పూర్తయ్యాయి.
ఎస్–400 పరిమితులు
ఎస్–400 డ్రోన్లను ట్రాక్ చేస్తుంది కానీ 10 టార్గెట్లకు మాత్రమే పరిమితం. మిగతా స్వార్మ్లను మేనేజ్ చేయడానికి బహుళ లేయర్ డిఫెన్స్లు అభివృద్ధి చేశారు. ఇంటిగ్రేటెడ్ సెన్సార్ నెట్వర్క్లు, ఆటోమేటెడ్ ట్రాకింగ్ వంటివి పరీక్షించారు. ఇది భవిష్యత్ సంఘర్షణల్లో ఆధిక్యత ఇస్తుంది.
ఆర్థిక అసమతుల్యతలు
డ్రోన్ తయారీ ఖర్చు రూ.2 లక్షల నుంచి రూ.5 లక్షలు మాత్రమే, కానీ మిలియన్ డాలర్ల ఆయుధాలతో కూల్చడం ఖర్చును పెంచుతుంది. ఫైర్ చవకైన పరిష్కారాలు (లేజర్ వెపన్స్, ఇలెక్ట్రానిక్ జ్యామింగ్) గుర్తించారు. ఈ అధ్యయనం ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గించే వ్యూహాలను రూపొందిస్తుంది.
అంతర్జాతీయ పోరాటాల నుంచి పాఠాలు అమలు చేసి భారత సైన్యం సన్నద్ధత పెంచుకుంది. డ్రోన్ యుగంలో గగనతల ఆధిపత్యం కీలకం. ఈ సాధన దక్షిణేసియా సంఘర్షణల్లో భారత ఆధిక్యాన్ని బలపరుస్తుంది.
